Getdikcə korlanan gənclik, kobudlaşan uşaqlar – Cəmiyyət hara gedir?

Son illərdə cəmiyyətdə narahatlıq doğuran məsələlərdən biri də uşaqların və yeniyetmələrin davranışlarında müşahidə olunan mənfi dəyişikliklərdir. Böyüklərə qarşı hörmətsizlik, müəllimə münasibətdə kobudluq, valideynlə mübahisə, küçə danışığının gündəlik ünsiyyətə çevrilməsi, aqressivlik və mənəvi dəyərlərə laqeydlik... Bütün bunlar artıq ayrı-ayrı ailələrin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin düşünməli olduğu ciddi problemlərdir.

Ən acınacaqlısı isə odur ki, bəzən kobudluq cəsarət, tərbiyəsizlik özünəinam, hörmətsizlik isə müasirlik kimi təqdim olunur. Sanki nə qədər sərt danışsan, nə qədər qarşı tərəfi incitsən, bir o qədər güclü görünəcəksən. Halbuki insanın böyüklüyü səsinin yüksəkliyində deyil, düşüncəsinin dərinliyində, davranışının mədəniyyətində və başqalarına göstərdiyi hörmətdədir.

Bəs uşaqlar niyə bu qədər dəyişir?

İlk növbədə ailə mühitinə nəzər salmaq lazımdır. Uşaq tərbiyəsi yalnız onun geyimini, qidalanmasını, dərslərini və maddi ehtiyaclarını təmin etməklə bitmir. Valideyn övladına yalnız yaxşı yaşamağı deyil, düzgün davranmağı, başqasının haqqına hörmət etməyi, səhvini qəbul etməyi, üzr istəməyi də öyrətməlidir.

Təəssüf ki, bəzi valideynlər övladlarının hər davranışına haqq qazandırır. Uşaq müəllimlə kobud danışır, valideyn müəllimi günahlandırır. Övladı başqasını incidir, valideyn onun müdafiəsinə qalxır. Beləliklə, uşaqda yanlış bir qənaət formalaşır: mən nə etsəm də, arxamda dayanacaq kimsə var. Bu yanaşma uşağa sevgi deyil, məsuliyyətsizlik aşılayır.

Müəllimin nüfuzunun zədələnməsi – təhsilin ən ağrılı problemlərindən biri

Bir zamanlar müəllimin qarşısında danışarkən sözünü ölçüb-biçən, onun zəhmətini qiymətləndirən şagird obrazı vardı. Bu gün isə bəzi hallarda müəllimin iradına etiraz edən, onunla mübahisəyə girən, hətta təhqiramiz ifadələr işlədən uşaqlarla qarşılaşırıq.

Əlbəttə, hər müəllim haqlı, hər şagird haqsız deyil. Müəllim də öz davranışına, ünsiyyətinə və pedaqoji məsuliyyətinə diqqət yetirməlidir. Lakin müəllimə hörmət prinsipinin aradan qalxması təhsil mühitinə ciddi zərbə vurur. Çünki müəllimin nüfuzunun olmadığı yerdə təkcə dərs prosesi deyil, tərbiyə işi də çətinləşir.

Unutmamalıyıq ki, müəllim yalnız bilik ötürən şəxs deyil, həm də şəxsiyyətin formalaşmasında mühüm rol oynayan insandır.

Sosial şəbəkələr və yanlış qəhrəman obrazları

Müasir uşaqların dünyagörüşünə sosial şəbəkələrin təsiri danılmazdır. Təəssüf ki, bəzi platformalarda kobud danışan, insanları alçaldan, aqressiv davranan şəxslər daha çox diqqət çəkir. Bəzən bayağılıq populyarlıq, qalmaqal uğur, təhqir isə yumor adı altında təqdim olunur.

Uşaq gördüyünü təqlid edir. Əgər onun izlədiyi məzmunlarda hörmət deyil, lağ etmək; mərifət deyil, kobudluq; zəhmət deyil, asan şöhrət ön plana çıxırsa, zamanla həmin davranışları normal qəbul etməyə başlayır.

Bu baxımdan uşaqlara yalnız telefon istifadəsini məhdudlaşdırmaq kifayət deyil. Onlara nəyə baxdıqlarını, nəyi nümunə götürdüklərini və hansı davranışın doğru olduğunu da öyrətmək lazımdır.

Bəs məsuliyyət kimindir?

Bu problemin günahını yalnız gənclərin üzərinə atmaq düzgün deyil. Çünki bugünkü uşaqlar dünənin ailə tərbiyəsinin, bugünkü təhsil sisteminin və ümumi cəmiyyət mühitinin məhsuludur.

Valideyn övladına sərhəd qoymağı bacarmalıdır. Müəllim tələbkarlıqla yanaşı, ədalətli və anlayışlı olmalıdır. Cəmiyyət isə kobudluğu alqışlamaqdan, tərbiyəsizliyi normallaşdırmaqdan imtina etməlidir.

Uşağa hər şeyi vermək yaxşı valideyn olmaq demək deyil. Bəzən ona veriləcək ən böyük hədiyyə düzgünlə yanlışı ayırmağı öyrətmək, hər istəyinin yerinə yetirilməyəcəyini anlatmaq və davranışlarının nəticəsinə görə məsuliyyət daşımasını təmin etməkdir.

Nəticə olaraq...

Biz yalnız savadlı deyil, həm də tərbiyəli, vicdanlı, mərhəmətli və məsuliyyətli nəsil yetişdirməliyik. Çünki diplom insanı mütəxəssis edə bilər, amma tərbiyə onu şəxsiyyətə çevirir.

Bir uşağın neçə kitab oxuması, neçə bal toplaması, hansı universitetə qəbul olması qədər, insanlarla necə danışması, böyüyə necə münasibət göstərməsi, zəifə necə yanaşması da əhəmiyyətlidir.

Cəmiyyətin gələcəyini yalnız yüksək nəticələr göstərən şagirdlər deyil, həm də mənəvi dəyərləri qoruyan, insanlığa hörmət edən gənclər müəyyənləşdirəcək.

Bu gün uşaqlarımızın kobudluğuna göz yumuruqsa, sabah həmin kobudluğun cəmiyyətimizdə yaratdığı nəticələrə təəccüblənməməliyik.

Pedaqoq: Əsmər Məmmədova